Konsorcjum European Prize of Literature (EUPL) we współpracy z Polską Izbą Książki zorganizowało na scenie głównej Warszawskich Targów Książki trzy spotkania laureatami Nagrody Literackiej UE: Piotrem Pazińskim, Matthiasem Nawratem i Magdaleną Parys.

Pisarze opowiadali o swojej twórczości oraz o znaczeniu nagrody EUPL dla upowszechniania ich dzieł za granicą.

– Nagrodę wykorzystałam chyba w 100 proc. Może dlatego, że moja powieść „Magik”, która jest bardzo uniwersalna w odbiorze, był dobrą książką na tę nagrodę. A świadczy o tym fakt, że została przetłumaczona na 12 języków, a w planach są kolejne tłumaczenia. Dzięki tej nagrodzie również inne moje książki doczekały się przekładów. Ale z największym odzewem spotkałam się we Francji i we Włoszech. Powiem też, że bez względu na to, w jakim kraju rozmawiałam o powieściach, najczęściej pojawiało się jedno pytanie: o uchodźców. Mam wrażenie, że oczekuje się, że pisarz zna odpowiedzi na wiele pytań, m.in. na takie: „jak żyć w dzisiejszym świecie”. A jak żyć? Być sobą, być wrażliwym na krzywdę drugiego człowieka – mówiła Magdalena Parys.

Również Piotr Paziński, w rozmowie z prof. Bernadettą Darską, opowiadał o tym, jak jego książka „Pensjonat” została odebrana w krajach, w których ukazały się jej przekłady: – Powieść była dobrze przyjęta, zwłaszcza w krajach Europy Środkowej. Być może dlatego, że była łatwiej rozumiana w tych krajach, które wojna przeorała bardziej niż kraje stabilne, w których zostało więcej substancji materialnej i ludzie odchodzili w mniej dramatyczny sposób niż w naszej części Europy. Wiem, że książka wzruszała czytelników i nie tylko dlatego, że dotyczy żydowskiego domu wypoczynkowego pod Warszawą, ale z powodu powrotu do dzieciństwa i próby uporania się z tym, że tej pejzaż dziecięcy, zaludniany jakimiś osobami, już odszedł. Stąd zainteresowanie i sympatia do tej książki – tłumaczył pisarz, tłumacz I dziennikarz, który zajmuje się filozofią judaizmu i tematem żydowskim w literaturze.

Mówił też o swojej najnowszej książce i planach wydawniczych: – Teraz zająłem się pisaniem o atrapach stworzenia, czyli lalkach, manekinach, robotach, gabinetach figur woskowych, które na różne sposoby imitują życie. Być może ta książka wyrasta z rozważań o graciarniach i przestrzeniach pełnych reliktów przeszłości. To rzecz o usiłowaniu  naśladowaniu życia w sposób sztuczny. Te wszystkie twory powstają w sposób nielegalny, bo one nie są prawdziwym życiem tylko imitacją. Nie wiem jak się ma ta rzeczywistość do tego, co pisałem wcześniej. Ale z pewnością głębiej się gdzieś ma – skonstatował. Książka „Atrapy stworzenia” ukazała się w wydawnictwie Austeria. W zapowiedziach oficyny jest również kolejna książka Piotra Pazińskiego „Księga Jonasza”.

Jak wyjaśnił autor, jest to przekład jednej z ksiąg prorockich Starego Testamentu. Ale kolejnych pomysłów na książki nie zdradził: – Mam akurat taką wyobraźnię i taką umysłowość, że pomysły u mnie pączkują jak z kłącza, jedno wyrasta z drugiego i jest połączone. Nie umiałbym pisać książek, odrywając całkowicie jedną od drugiej. Pisać na inny temat czy siadać i co dwa lata dostarczyć czytelnikom powieści na zupełnie inny temat. Mam cały notes zapisany pomysłami.

Z kolei Matthias Nawrat, niemiecki prozaik o polskich korzeniach, laureat Nagrody Literackiej Unii Europejskiej za powieść „Der traurige Gast” (2020), mówił o tym, że czuje się pisarzem europejskim.

– Pytanie o to, czy jestem polskim pisarzem, czy niemieckojęzycznym jest dla mnie bardzo trudne, nie czuję się pisarzem polskojęzycznym, ponieważ brakuje mi ponad 30 lat doświadczenia w tym kraju i w tym języku, z drugiej strony nie czuję się niemieckim pisarzem, bo jestem trochę inny od moich rówieśników w tym kraju. Dlatego najlepiej odnajduję się w tożsamości europejskiej. Opisuję losy ludzi, którzy doświadczyli migracji i życia na emigracji. Gdy otrzymałem tę nagrodę, uświadomiło mi to, że istnieje coś takiego jak literatura europejska, nie tylko narodowa, ale ta, która porusza się między różnymi językami, narracjami historycznymi – tłumaczył pisarz.

Relacje ze spotkania można obejrzeć na profilu Warszawskich Targów Książki na  Facebooku.

Nagroda Literacka Unii Europejskiej obejmuje 41 krajów uczestniczących w programie „Kreatywna Europa” i nagradza jednego autora z każdego kraju w trzyletnim cyklu. Celem konkursu jest wyróżnienie wybitnych nowych talentów literackich z całej Europy, promowanie obiegu literatury i jej przekładów w krajach europejskich oraz podkreślenie kreatywności i różnorodności kontynentu.

Co roku w jednej trzeciej krajów uczestniczących w konkursie powoływane są krajowe jury składające się z ekspertów w dziedzinie literatury, wydawnictw i księgarstwa. Po ustaleniu krótkiej listy od dwóch do pięciu książek obiecujących pisarzy z danego kraju, każde jury wybiera swojego krajowego zwycięzcę. Wszyscy laureaci zostają następnie wspólnie ogłoszeni przez Komisję Europejską, a później uhonorowani podczas ceremonii wręczenia nagród EUPL.

W przyszłym roku startuje kolejna edycja nagrody, w której nagrodzony zostanie pisarz lub pisarka z Polski.

W 2019 roku laureatką z Polski została Marta Dzido za powieść „Frajda” (Ha! art), w 2015 – Magdalena Parys za powieść „Magik” (Świat Książki). W 2012 roku Nagrodę otrzymał Piotr Paziński za powieść „Pensjonat” (Wydawnictwo Nisza), natomiast pierwszym polskim laureatem był Jacek Dukaj nagrodzony w 2009 roku za powieść „Lód” (Wydawnictwo Literackie).

Do września 2021 roku w ramach 13 edycji EUPL wyróżniono w sumie 148 autorów. Od tego czasu nagroda zawsze starała się pomóc nagrodzonym autorom i ich książkom w przekraczaniu europejskich i międzynarodowych granic. W tym celu co roku wydawana jest antologia EUPL, w której publikowane są fragmenty nagrodzonych książek laureatów zarówno w języku oryginału, jak i w tłumaczeniu na język angielski lub francuski.

Poza antologiami EUPL nagroda nadal aktywnie promuje i wspiera swoich laureatów, zachęcając ich do udziału w targach książki w całej Europie i na świecie, wspierając organizację imprez w księgarniach, instytutach literackich lub kulturalnych oraz ułatwiając nawiązywanie różnych fizycznych i internetowych kontaktów partnerskich.

Na przestrzeni lat książki nagrodzone w ramach EUPL, prezentujące łącznie 33 różne języki europejskie, były szeroko tłumaczone w Europie i poza nią. Zgłoszono około 1300 umów dotyczących tłumaczeń, z czego ponad 700 podpisano dzięki wsparciu w postaci dotacji Unii Europejskiej na tłumaczenia literackie.